Abstract
Tuberculosis (TB) continues to pose major global health challenges, with recent resurgences in the United States, localized outbreaks in Canada, and a persistently high incidence in Brazil. We present a novel deterministic compartmental model that integrates both behavioral awareness and environmental transmission into the dynamics of TB. The model subdivides the population into susceptible, exposed, infectious, and recovered classes, with an additional compartment capturing the persistence of Mycobacterium tuberculosis in the environment. Behavioral awareness is explicitly modeled as a dynamic factor influencing transmission through social response and media influence. Parameter estimation was performed using Particle Swarm Optimization (PSO) on country-level incidence data. Model validation demonstrated the superior predictive performance of generalized additive models (GAMs) compared with generalized linear models (GLMs), especially in Canada and Brazil, where the TB trajectories are nonlinear. The sensitivity analysis identified latent progression recovery rate and the maximum effect of awareness as the most influential parameters. Heatmap simulations revealed that enhanced awareness and behavioral change can drive the control reproduction number below unity, even under high transmission conditions. Our findings highlight the importance of integrating biomedical interventions with behavioral adaptation and environmental sanitation in TB control strategies in various epidemiological countries.
https://doi.org/10.1186/s12982-026-01851-z
***************************************************************************************************************************************
Tuberculosis (TB) inaendelea kuwa changamoto kubwa ya afya ya umma duniani, ikiwa na kuibuka tena hivi karibuni nchini Marekani, milipuko ya maeneo maalum nchini Kanada, na kiwango cha juu cha maambukizi kinachoendelea nchini Brazili.
Tunawasilisha modeli mpya ya kimaamuzi (deterministic compartmental model) inayojumuisha uelewa wa kitabia na uenezaji wa vimelea kupitia mazingira katika mienendo ya TB. Modeli hii inagawa idadi ya watu katika makundi ya walio katika hatari (susceptible), walioathirika lakini hawajaonyesha dalili (exposed), wenye maambukizi (infectious), na waliopona (recovered), pamoja na kundi la ziada linaloonyesha uwepo endelevu wa bakteria wa Mycobacterium tuberculosis katika mazingira.
Uelewa wa kitabia umejumuishwa kama kipengele kinachobadilika kinachoathiri uenezaji wa ugonjwa kupitia mwitikio wa kijamii na ushawishi wa vyombo vya habari. Ukadiriaji wa vigezo ulifanywa kwa kutumia mbinu ya Particle Swarm Optimization (PSO) kwa kutumia takwimu za kitaifa za matukio ya ugonjwa.
Uthibitishaji wa modeli ulionyesha kuwa Generalized Additive Models (GAMs) zina uwezo bora zaidi wa kutabiri ikilinganishwa na Generalized Linear Models (GLMs), hasa nchini Kanada na Brazili ambapo mwenendo wa TB si wa mstari (nonlinear).
Uchanganuzi wa unyeti (sensitivity analysis) ulibaini kuwa maendeleo ya hatua fiche ya ugonjwa (latent progression), kiwango cha kupona (recovery rate), na athari kubwa ya uelewa wa jamii (maximum effect of awareness) ni vigezo vyenye ushawishi mkubwa zaidi.
Matokeo ya uigaji (simulations) kwa kutumia heatmap yalionyesha kuwa kuongezeka kwa uelewa na mabadiliko ya kitabia vinaweza kupunguza namba ya uzazi wa ugonjwa (reproduction number) hadi chini ya moja, hata katika hali ya maambukizi ya juu.
Kwa ujumla, matokeo yetu yanaonesha umuhimu wa kuunganisha hatua za kitabibu, mabadiliko ya kitabia, na usafi wa mazingira katika mikakati ya kudhibiti TB katika nchi zenye hali tofauti za kieneo (epidemiolojia).
Waandishi:
Idisi Isaiah Oke, Kayode Oshinubi, Evans O. Omorogie, Folashade Mistura Jimoh, Alogla Monday Audu, Livinus Loko Iwa & Victoria Iyabode Okeowo
Share This News